است و از نظر انگليسىها بىفايده نيست در فصل راجع به بازرگانى ايران شرح خواهم داد . وكيل الدوله - مايهء علاقه‌اى كه در كرمانشاه براى مسافران انگليسى هست و موجب غيرقابل انكارى در سفر كردن به آن شهر محسوب مىشود اين است كه مقر حاجى محمد حسن مشهور به وكيل الدوله نمايندهء دولت انگليس است . او يكى از افراد بسيار جالب در سراسر ايران بشمار مىرود . اين شخص را سر . هنرى رالينسن در اوان جوانى از بغداد كه زادگاه اوست به تهران آورده و از آن پس در خدمت دولت انگليس باقى مانده است و چون در اثر حمايت رسمى از هرگونه تعدى مصون بوده ثروت سرشارى فراهم ساخته است كه آن را با جوانمردى بىنظير و شايد هم يگانه در همهء ايران خرج مىكند . دروازهء خانه او در كرمانشاه باز است و منزلى بزرگ و نيك مجهز و اقامتگاهى نيز براى پذيرائى مهمانان خارجى دارد . شش كاروانسراى بزرگ شهر مال اوست و شايد هم خودش ساخته باشد . بعضى از آنها ساختمان عظيم و باشكوهى است ، بعلاوه مىگويند چندين پارچه ملك در آن حوالى دارد و قصر دلگشا را كه محمد على ميرزا ساخته بود خريده است . در موقع جشن پنجاه سالهء سلطنت ملكه ( ويكتوريا ) وى شهر را چراغانى و با خرج خود از مردم پذيرائى كرد كه نشانهء بارزى از حس وفادارى در سرزمين‌هاى دوردست است . او از دولت بريتانيا نشان ( C . M . G ) دارد و از اين جهت خيلى سرافرازى مىنمايد . من وكيل الدوله را كه حالا مردى سالخورده است در تهران ديدم . نزديك بود كه او در اثر عارضهء تب و ناخوشى بدست پزشكان محل تلف شود و همين كه بهبود يافت و احساس سلامت نمود و از بستر بيمارى برخاست با همان سماجتى كه خاص اهالى مشرق زمين در بىاعتنائى نسبت به توصيه و دلالت است رفتار كرد و به دام گور افتاد . فرزند او حاجى - عبد الرحيم را پدرش با همان راه و رسم خويش بار آورده و اميد است كه او جانشين شايسته‌اى براى تحصيل وضع و نفوذ پدر باشد